In Nederland zijn pauzes heel gewoon. Hoe lang blijft dat nog zo? Filmmaker Martin Scorsese (The Wolf of Wall Street, Taxi Driver) is boos en wil zijn ellenlange film beschermen tegen ongevraagde onderbrekingen. Zelf denk ik dat er belangrijkere zaken zijn om eerst op te lossen.

Drie uur en twintig minuten; 206 minuten om exact te zijn. Zo lang duurt Killers of the Flower Moon, de gloednieuwe film van de tachtigjarige regisseur Martin Scorsese met Robert De Niro en Leonardo DiCaprio. Scorsese staat bekend als hooggewaardeerde filmmaker van energieke maffiafilms (GoodFellas, The Departed) en geweldige titels in compleet andere genres (Hugo, Shutter Island). Met zo’n sterke carrière mag je film ook wel, net als voorganger The Irishman (209 minuten), een lange zit zijn.

Prima natuurlijk, maar dan wel met pauze. Meer films tegenwoordig duren ontieglijk lang en niet iedereen houdt dat vol. Maar nee, bioscopen, je mag geen pauze hebben van de filmmakers! In Hollywoodblad Variety klinkt de vaste editor van Scorsese, Thelma Schoonmaker, streng wanneer ze begrijpt dat ‘iemand’ de film met een pauze afspeelt. Het is een ‘overtreding’ en ze gaan er zéker onderzoek naar doen. Het klinkt haast als een moordzaak. Detectives op jacht naar pauzes. Zijn we straks onze pauzes in de bioscoop voor eens en altijd kwijt?

Filmervaring

Pauzes zijn in Nederland normaal. Heerlijk hoe Amerikanen zich druk maken over dat The Movies in Amsterdam een pauze durft te adverteren. Bioscopen zonder pauzes vermeden wij vroeger altijd als de pest. De bioscoop stopt halverwege (soms zelfs ín een scène) de film en forceert de bezoeker 10 minuten ‘gewoon’ leven tot de filmwereld terugkomt. Ons land is met pauzes een uitzondering en ook bij ons lijkt het langzaamaan te verdwijnen; Pathé is de grootste bioscoopketen en heeft geen pauzes. Zij doen dit om je als kijker de ‘pure’ filmervaring te geven. Dat ze hierdoor meer films op een dag kunnen vertonen helpt ook.

Toch is het best vreemd dat een bioscoop zelf de film doormidden knipt. Alsof een kunstwerk wordt verscheurd terwijl de maker machteloos toekijkt. Kijk je vanuit die bril, vanuit de maker en zijn intenties, dan is het erg schadelijk dat zo’n ervaring kapotgemaakt wordt. Als kunstvorm is film iets aparts. Vergelijk het met een schilderij; die is is statisch en kun je in alle rust van alle kanten bekijken voor een emotionele reactie. Een film betrekt muziek, beeld en zelfs het publiek voor een complete ervaring met veranderende elementen. Je kan misschien een blu-ray of filmrol vasthouden, maar niet de film als ervaring. Een film leeft in de tijd.

Maar waarom voegen de makers zélf niet een pauze toe? Pauzes zijn heel normaal in ‘ervaringskunst’. Opera, musicals en theatervoorstellingen hebben ook vaak pauzes. Voetbalwedstrijden ook. Geef op zijn minst een optie voor een pauze of een losse versie. De grap is dat films vroeger gewoon pauzes hadden! Jaren ’60-klassiekers zoals West Side Story, The Sound of Music en Lawrence of Arabia bevatten een ‘intermission’. Laat dat dan terugkomen!

In een interview legt filmmaker Martin Scorsese het probleem bij het individu en zegt: “Nouja, mensen kunnen ook zonder probleem 5 uur lang voor de tv zitten.” Tja, waar moet ik beginnen…

Voordelen van pauze

Laat ik beginnen met waarom een pauze belangrijk is. In de eerste plaats is het een bezinningsmoment met je medekijkers. Ik weet het, dat voelt tegenstrijdig met immersie in een filmwereld. Zelf denk ik dat je door totale overgave sneller vergeet wat je allemaal hebt ervaren of gezien. Want waarom is een serieseizoen die je op dag één kan bingen, opgedeeld in losse afleveringen? Ik denk om het structuur te geven, zodat je beter je ervaringen kan ordenen. En om na iedere afleveringen alles even te laten zakken, erover na te denken of praten en met nieuwsgierigheid weer verder te kijken. Goede series bouwen met losstaande afleveringen een overkoepelend verhaal. Als ik die zonder pauze probeer te kijken, loopt alles in elkaar over. Bij films helpt een pauze hierom ook.

In de tweede plaats is het heel praktisch: om te plassen. Het is gezond om de hele dag door water te drinken. Bij films die zo ontieglijk lang duren, kan een blaas de vochtophoping niet aan. Mijn ervaringen zonder pauzes? Het einde van Blade Runner 2049 (164 minuten) haalde ik nog maar nét door een pijnlijke, volle blaas. Bij Avengers: Endgame (181 minuten) moest ik bewust het eerste uur niet drinken, waardoor ik het overleefde. In het buitenland moet filmpubliek tíjdens de film plassen. Ze moeten gewoon een stuk film missen door het menselijke verlangen naar een lege blaas! Is dat wat je wil als filmmaker? De pure filmervaring is dus een keuze tussen een volle blaas, uitdroging of een stuk film overslaan. En Martin, als ik eerlijk ben, zit ik ook niet 5 uur lang zonder wc-bezoek voor de tv.

Belangrijkere zaken

Bioscopen met pauzes opjagen is naar mijn idee belachelijk, zeker uit naam van de ‘pure’ ervaring. De bioscoopavond wordt door wel meer dingen wel verstoord. Zo had ik bij A Quiet Place achterburen die popcorn grabbelden, terwijl iedereen muisstil alert was voor ieder geluid. Ook mensen die vlug op hun telefoon kijken of zelfs hele boekwerken erop schrijven, ‘verpesten’ de magie van film. Vreemde geuren of vervelende stoeltjes zijn nog veel afleidender. Of horen deze irritaties niet juist bij de filmervaring?

Veel belangrijker nog is dat we de meeste films nooit ‘puur’ op het grote scherm kunnen aanschouwen. Allereerst is er de prijs. De bioscoop is niet goedkoop; het is een luxe om de bioscoop uit te wonen. Daarnaast is het programma ingericht op recente films, niet op titels die je misschien wíl zien. Liet iedere Vue maar vaak Citizen Kane zien, of zette het lokale filmhuis maar regelmatig The Lighthouse op. In grote steden en zeker filmstad Los Angeles is dat een heel ander verhaal.

Je forceert meestal al mensen thuis te kijken, op de flatscreen met de verkeerde kleuren en framerate door tv-instellingen of zelfs kleinere schermen. Meestal ligt hier de telefoon erg dichtbij om afgeleid te raken. Dan nog zijn films niet eens te bekijken. Klassiekers van vóór de jaren ’80 zijn alleen sporadisch te vinden op streamingsdiensten en ook via digitale winkels niet te huur! Filmliefhebbers moeten alleen voor het verbreden van hun filmhorizon zich wagen aan de zoektocht naar blu-rays of zelfs dvd’s. Of nemen dan gefrustreerd de piratenroute. De gecomprimeerde versie die ze daar weten te vinden, met korrelig beeld en pijnlijk geluid, doet nu ook niet recht aan de visie van de filmmaker.

Al deze problemen zijn moeilijk op te lossen. Laten we eerlijk zijn: het is makkelijker pauzes te verbannen (helemaal uit je éígen film) dan om bijvoorbeeld wereldwijd klassieke films in bioscopen te brengen (die dan weer niet worden bezocht). Misschien moet de prioriteit ook wel liggen bij nieuwe films, om die titels in ieder geval wél onvergetelijk en puur te ervaren.

Zelf denk ik: geef me gewoon een pauze. Maak twee versies van je film; ik wil graag dat de filmmaker bepaald waar mijn pauze is. Films langer dan 150 minuten zouden eigenlijk verplicht een versie met ‘intermission’ moeten hebben. Geef mij alsjeblieft de keuze.